Ebbinge ‘Voor de jonge ondernemer’ helpt pe-huizen, investeerders, start-ups en ondernemers met het aantrekken van de beste academici.

Bescheidenheid is de beste aanwijzing dat een leider beschikt over zelfvertrouwen. Het is een onderschatte deugd die leidt tot succes.

Bescheidenheid loont

De Amerikaanse president Abraham Lincoln deed na zijn aantreden iets ongebruikelijks: hij stelde zijn regering samen uit partijgenoten die vóór de verkiezing zijn rivalen waren. Als regel beloonden nieuwe presidenten loyaliteit: ministers werden gekozen uit een kleine kring van adviseurs die hun nut en betrouwbaarheid hadden bewezen. Maar Lincoln gaf een van de belangrijkste posten – die van minister van oorlog – aan een van zijn meest uitgesproken tegenstanders: Edwin Stanton.

Op een dag kwam een congreslid naar Lincolns kantoor om te melden dat Stanton niet alleen een bevel van de president had genegeerd, maar hem bovendien een halvegare had genoemd. ‘Heeft Stanton gezegd dat ik een halvegare ben?’, vroeg Lincoln. ‘Inderdaad, mijnheer de president’, antwoordde het congreslid. ‘Hij heeft het zelfs herhaald.’ Lincolns reactie spreekt boekdelen over zijn karakter: ‘Als Stanton zegt dat ik een halvegare ben, dan moet dat wel zo zijn,’ zei hij, ‘want hij heeft bijna altijd gelijk en zegt waar het op staat. Ik ga wel even bij hem langs.’

Niet veel leiders zouden in zo’n situatie zo reageren. Ze zouden zich aangetast voelen in hun gezag. Ze zouden proberen de boosdoener een kopje kleiner te maken en hun autoriteit te herstellen, om een voorbeeld te stellen aan het nerveuze team, in de hoop dat angst het gemis aan loyaliteit zou compenseren. Ze zouden eerder overgaan op straffen dan luisteren.

Lincoln stond bekend om zijn bescheidenheid. Deze deugd stelde hem in staat een van de beste regeringen in de Amerikaanse geschiedenis te vormen. Lincoln had er geen behoefte aan zijn superioriteit te demonstreren of zijn gelijk te tonen. Zijn bescheidenheid stelde hem in staat optimaal gebruik te maken van wat de beste mensen te bieden hadden.

Uiteindelijk leverde dat hem de onwrikbare loyaliteit van zijn team op. Zelfs Stanton, zijn opstandige minister van oorlog, zou Lincoln uiteindelijk omschrijven als ‘de beste van ons’.

Bescheidenheid ligt ten grondslag aan elk succesvol leiderschap. Het is een noodzakelijke aanvulling op de drang om ons doel te bereiken.

Bescheidenheid is niets anders dan een realistische en nietsontziende blik op jezelf en je relaties met anderen.

Wellicht is dat contra-intuïtief. Is bescheidenheid niet een teken van zwakte? Er zijn inderdaad heel wat boeken geschreven om leiders te helpen krachtig over te komen, om zelfvertrouwen en charisma uit te stralen. De meeste seminars over leiderschap gaan er niet om hoe je fouten kunt herstellen; je moet ze leren vermijden. Motivatiecoaches hoor je zelden over het belang van verantwoordelijkheid nemen voor gemaakte vergissingen. Er zijn niet veel cursussen waar leiders wordt bijgebracht zichzelf te bekritiseren, kritiek aan te moedigen en te proberen iets op te steken van anderen. En weinig bedrijven sporen hun mensen aan om tekortkomingen en fouten openlijk toe te geven.

De populaire cultuur versterkt de neiging om bescheidenheid te vermijden en te pronken met zelfvertrouwen. Aanbieders van nieuws en amusement richten zich op een bepaalde soort leider en maken er een held van. Veel bioscoopfilms zijn opgehangen aan onverschrokken eenlingen die grootse daden verrichten.

Het lijkt wel alsof leiderschap alleen is weggelegd voor diegenen die ervan overtuigd zijn bovenmenselijke vermogens te bezitten. Bescheidenheid is in theorie misschien een aardige kwaliteit, maar in het echte leven onbruikbaar en mogelijk zelfs gevaarlijk. In werkelijkheid geldt juist het omgekeerde.

Bescheidenheid is een van de weinige betrouwbare aanwijzingen dat een leider over zelfvertrouwen beschikt en stevig in zijn schoenen staat. Bescheidenheid is niet hetzelfde als een geringe dunk van jezelf hebben en je talenten en kwaliteiten bagatelliseren. Het is iets anders dan ontkennen dat je goed bent in bepaalde dingen of een prestatie hebt geleverd. Heel wat mensen denken echter dat dit bescheidenheid is. Geen wonder dat veel leiders geen enkele waarde hechten aan bescheidenheid als deugd.

Bescheidenheid is niets anders dan een realistische en nietsontziende blik op jezelf en je relaties met anderen. Bij een leider dient bescheidenheid geworteld te zijn in een eerlijke inschatting van sterke en zwakke kanten, een inventarisatie van the good, the bad and the ugly. Als we ergens goed in zijn, door oefening of talent, dan is het belangrijk dat we beseffen wat het is, zodat we er zo effectief mogelijk gebruik van kunnen maken. Als we ergens niet goed in zijn, door aanleg of gebrek aan ijver, is het net zo belangrijk om te beseffen wat dat is, om het zo effectief mogelijk te kunnen compenseren.

Bescheidenheid is geen zelfontkenning of zelfkastijding, maar het resultaat van zelfinzicht en reflectie. Door een dieper en realistischer inzicht in onszelf te ontwikkelen, worden we vanzelf bescheidener.

Net zoals Lincoln besefte dat rang – zelfs die van president van de Verenigde Staten – niet automatisch respect en gezag met zich meebrengt, zo moet een leider bescheiden genoeg zijn om zijn plaats in de organisatie los te kunnen zien van functie. Het naamplaatje op de deur of de titel op het visitekaartje hebben geen of nauwelijks effect op de manier waarop een leider door zijn team wordt benaderd. Het simpele feit dat leidinggeven je functie is, wil niet zeggen dat je teamleden vinden dat ze je moeten gehoorzamen. Een bescheiden leider beseft dit en is bereid de tijd te nemen om uit te vinden hoe de relatie met zijn team werkelijk is, in plaats van alleen maar te kijken naar hoe het in theorie zou moeten zijn.

De bescheiden leider informeert de mensen aan wie hij leidinggeeft, openhartig en eerlijk over zijn sterke en zwakke kanten. Het is misschien pijnlijk, maar een leider zal ook zijn zwakke kanten bloot moeten geven zodat zijn team hem kan helpen valkuilen te vermijden.

Aan de Harvard Business School hadden onderzoekers in studies naar de verschillende soorten leiderschap slechts één eigenschap gevonden die alle succesvolle leiders met elkaar gemeen hadden: reflexiviteit. Ze pleegden regelmatig zelfreflectie. Ze dachten na over hun successen en mislukkingen, over hun sterke en hun zwakke kanten. Vaak onderkenden ze hun eigen problemen lang voordat iemand anders die in de gaten had. Zonder bescheidenheid is zelfreflectie niet mogelijk. Hoe kunnen we onze zwakheden en fouten onder ogen zien als we niet bereid zijn onszelf te accepteren zoals we zijn?

Bescheidenheid maakt het ook mogelijk dat de beste ideeën boven komen drijven. Als een team het gevoel heeft dat de leider ieders inbreng serieus neemt, zelfs als
die haaks staat op zijn eigen inschatting, dan zal men veel eerder geneigd zijn om ideeën de vrije loop te laten, in de hoop dat ze ergens toe leiden. Maar als het gevoel leeft dat de leider geen tegenspraak duldt, zal er steeds minder initiatief worden genomen. Waarom zou je een bijdrage leveren als er toch nooit iets mee wordt gedaan? Dan kan je je beter de moeite besparen, je gedeisd houden en je niet te veel uitsloven.

Een arrogante leider zal altijd een ongeïnspireerd team om zich heen hebben dat als los zand aan elkaar hangt. Andersom beschikt de bescheiden leider over een team dat gericht is op het vinden van oplossingen en betere manieren om dingen aan te pakken, omdat iedereen eraan gewend is dat goede ideeën worden opgepakt en uitgevoerd.

De ‘softe’ deugd van de bescheidenheid blijkt dus een aantal ‘harde’ praktische gevolgen te hebben. Een organisatie waarin bescheidenheid centraal staat, kan meestal sneller reageren dan haar concurrenten, waardoor ze vrijwel zeker ook innovatiever is. Bescheidenheid leidt tot kwaliteitsverbetering van zowel producten als ideeën.

Bescheidenheid staat vaak haaks op de bedrijfscultuur en wordt vaak verkeerd begrepen, maar is onontbeerlijk voor elke leider. In de kern is bescheidenheid niets anders dan een realistisch zelfbeeld en het vermogen om dat beeld correct te communiceren naar anderen. Met zwakheid, geaarzel en gebrek aan zelfvertrouwen heeft het niets te maken.

Echte leiders zijn geen unieke, uitzonderlijk begaafde personen, die afkomstig lijken van een andere planeet. Ze zijn gewone mannen die zich bewust zijn van hun zwakheden, kritiek accepteren, in staat zijn te veranderen en bereid zijn te leren van de mensen om hen heen. Bescheidenheid maakt hen sterker.

Dit is een fragment uit The leader’s code van Donovan Campbell, uitgegeven door Random House, een imprint van de Random House Publishing Group. Meer informatie:www.theleaderscode.com

Artikel afkomstig uit 'The Optimist' van zaterdag 12 oktober geschreven door Donovan Campbell.

Informatie en contact